پرسش‌های متداول

ویروس پولیو از راه دهان وارد بدن می‌شود. این ویروس از طریق آب یا غذاهایی که با مواد غایطه فرد مبتلا به ویروس پولیو آلوده شده باشند، به انسان انتقال می‌یابد. ویروس در روده تکثر می‌کند و سپس همراه با مواد غایطه فرد مبتلا دفع شده و از همین طریق به افراد دیگر نیز انتقال پیدا می‌کند.

علایم و نشانه‌های ابتدایی مرض پولیو عبارت‌اند از:

پولیو بیشتر اطفال زیر پنج سال را متأثر می‌سازد.

از هر ۲۰۰ نفری که به پولیو مبتلا می‌شوند، یک نفر دچار فلج دایمی می‌شود که معمولاً پاهای او را متأثر می‌سازد.

از میان افرادی که دچار فلج می‌شوند، بین ۵ تا ۱۰ درصد آنان زمانی جان خود را از دست می‌دهند که ویروس عضلات تنفسی آنان را فلج کند.

نه خیر. مرض پولیو هیچ‌گونه درمانی ندارد. تنها راه جلوگیری از این مریضی، واکسین است.

برای جلوگیری از پولیو، واکسین‌های مصئون و مؤثر زیر وجود دارند:

ابتکار جهانی محو پولیو (GPEI) یک مشارکت جهانی است که هدف آن ریشه‌کن ساختن پولیو برای همیشه است.

رهبری این ابتکار را حکومت‌های کشورها به عهده دارند و با همکاری شرکای زیر فعالیت می‌کنند:

از زمان ایجاد ابتکار جهانی محو پولیو (GPEI)، موارد پولیو در سراسر جهان بیش از ۹۹ درصد کاهش یافته است. تنها ۳۰ سال پیش، هر روز هزار طفل در اثر پولیو فلج می‌شدند.

در حال حاضر، ویروس وحشی پولیو تنها در افغانستان و پاکستان وجود دارد و به مناطق محدود جغرافیایی محدود شده است. با وجود این پیشرفت بزرگ، تا زمانی که ویروس پولیو در هر نقطه‌ای از جهان وجود داشته باشد، همه اطفال جهان در معرض خطر قرار دارند. اگر پولیو به‌گونه کامل ریشه‌کن نشود، این مرض بار دیگر در سطح جهان به‌طور گسترده گسترش خواهد یافت و ممکن است طی ده سال آینده، هر سال تا ۲۰۰ هزار مورد جدید پولیو به ثبت برسد. از همین رو، بسیار مهم است که تلاش‌ها برای محو پولیو یک‌بار و برای همیشه به سرانجام برسد.

در حال حاضر، تنها در دو کشور، افغانستان و پاکستان، انتقال ویروس وحشی پولیو هنوز متوقف نشده است. با این حال، این ویروس می‌تواند از این کشورها به کشورهای همسایه و سایر نقاط جهان نیز انتقال یابد.

باید به یاد داشته باشیم که وجود ویروس پولیو در هر نقطه‌ای از جهان، تهدیدی برای همه اطفال جهان است. این مرض مرز نمی‌شناسد، میان مردم تفاوتی قایل نمی‌شود و به آسانی از یک محل به محل دیگر انتقال می‌یابد.

بلی. پولیو مرز نمی‌شناسد و هر طفلی که واکسین پولیو را دریافت نکرده باشد، در معرض خطر این مرض قرار دارد.

در برابر هر یک مورد آشکار فلج ناشی از پولیو، بین ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ طفل دیگر نیز به ویروس آلوده می‌باشند، اما هیچ علامت یا نشانه‌ای از مرض ندارند. به همین دلیل، تشخیص ویروس پولیو به آسانی ممکن نیست و جلوگیری از انتقال آن از یک کشور به کشور دیگر نیز کار ساده‌ای نیست.

در مناطقی که سطح معافیت جامعه در برابر پولیو پایین باشد، اطفال بیش از همه در معرض خطر قرار دارند. برای جلوگیری از انتقال پولیو به سایر کشورها، مؤثرترین و پایدارترین راه، ریشه‌کن ساختن کامل ویروس پولیو است. تنها در آن صورت همه اطفال جهان از خطر پولیو در امان خواهند بود.

برای محو نمودن کامل پولیو، اقدامات زیر ضروری است:

پولیو یکی از معدود امراضی است که می‌توان آن را به‌گونه کامل محو کرد؛ همان‌گونه که پیش از این مرض چیچک (Smallpox) به‌طور کامل از جهان ریشه‌کن شد. اگر پولیو نیز محو شود، تمام اطفال جهان از مزایای آن بهره‌مند خواهند شد و دیگر هیچ طفلی از درد و رنج فلج ناشی از پولیو رنج نخواهد برد.

بسیاری از امراض دیگر، مانند HIV و ملاریا، به‌گونه کامل قابل محو نیستند، زیرا تا هنوز وسایل و راهکارهایی که بتواند این امراض را به‌طور کامل از بین ببرد، وجود ندارد.

ویروس پولیو از طریق حیوانات انتقال نمی‌یابد؛ یعنی تنها انسان‌ها به آن مبتلا می‌شوند و این ویروس در بدن حیوانات زنده نمی‌ماند. برای مثال، مرض ملاریا از طریق پشه انتقال می‌یابد، اما پولیو چنین ناقل واسطه‌ای ندارد. از سوی دیگر، برای جلوگیری از پولیو واکسین‌های مصئون و مؤثر وجود دارد و ویروس پولیو نمی‌تواند برای مدت طولانی در محیط زنده بماند. هرچند این ویروس از یک شخص به شخص دیگر انتقال می‌یابد، اما مدت انتقال آن نسبتاً کوتاه است. به همین دلیل، پولیو از جمله امراضی است که می‌توان آن را به‌گونه کامل محو کرد.

تلاش‌ها برای محو پولیو تنها به جلوگیری از این مرض محدود نمی‌شود، بلکه در بسیاری از کشورها نقش مهمی در تقویت خدمات عادی صحی نیز داشته است. به برکت برنامه محو پولیو، در بسیاری از کشورها یک سیستم فعال نظارت بر امراض ایجاد شده است که اکنون نظارت بر سایر امراض، از جمله سرخکان (Measles)، را نیز در بر می‌گیرد.

علاوه بر این، امکانات برنامه پولیو برای ارائه سایر خدمات صحی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ مانند توزیع تابلیت‌های ضد کرم برای اطفال، توزیع ویتامین A و توزیع پشه‌خانه‌های ضد ملاریا.

واکسین، تنها راه مؤثر برای محافظت اطفال در برابر پولیو است. پولیو یک مرض فلج‌کننده است که تا هنوز هیچ تداوی ندارد. از همین رو، ضروری است که هر طفل پیش از رسیدن به پنج‌سالگی در برابر پولیو واکسین شود.

واکسین خوراکی پولیو (OPV) مصئون و مؤثر است، زیرا از طریق دهان تطبیق می‌شود و رضاکاران آموزش‌دیده نیز می‌توانند آن را به‌آسانی برای اطفال تطبیق کنند. این واکسین زنجیر انتقال ویروس پولیو را از یک شخص به شخص دیگر قطع می‌کند و به این ترتیب از گسترش مرض جلوگیری می‌نماید.

واکسین خوراکی پولیو (OPV) یکی از مصئون‌ترین واکسین‌هایی است که تاکنون ساخته شده است. این واکسین آن‌قدر مصئون است که حتی به اطفال بیمار و نوزادان نیز تطبیق می‌شود.

این واکسین در کشورهای مختلف جهان برای محافظت اطفال در برابر پولیو استفاده شده و دست‌کم ۱۸ میلیون طفل را از بیماری پولیو و فلج دایمی نجات داده است.

در موارد بسیار نادر، ویروس ضعیف‌شده موجود در این واکسین ممکن است تغییر کند و دوباره توانایی ایجاد مرض را به دست آورد. با این حال، چنین مواردی بسیار نادر است و خطر ابتلای اطفال به پولیو، به‌مراتب بیشتر از خطر هرگونه عوارض احتمالی این واکسین است.

واکسین پولیو مصئون است و بسیاری از علمای معتبر جهان اسلام آن را حلال دانسته‌اند. از جمله می‌توان به شیخ پیشین پوهنتون الازهر مصر، محمد سید طنطاوی، مفتی اعظم عربستان سعودی و شورای علمای اندونیزیا اشاره کرد.

بلی. تطبیق چندین بار واکسین پولیو برای اطفال مصئون است. این واکسین به‌گونه‌ای طراحی شده است که برای ایجاد محافظت کامل، چندین بار تطبیق شود.

در مناطق گرم و استوایی، برای تأمین محافظت کامل اطفال در برابر پولیو، به چندین دوز واکسین نیاز است و گاهی تعداد آن از ده دوز نیز بیشتر می‌شود. این واکسین برای همه اطفال مصئون است و هر دوز اضافی، معافیت طفل را در برابر پولیو بیشتر تقویت می‌کند.

واکسین خوراکی پولیو باید چندین بار تطبیق شود تا تأثیر کامل داشته باشد. تعداد دوزهای مورد نیاز برای محافظت کامل یک طفل در برابر پولیو، به وضعیت صحی، تغذیه و میزان تماس او با سایر ویروس‌ها بستگی دارد.

تا زمانی که طفل معافیت کامل به دست نیاورده باشد، همچنان در معرض خطر پولیو قرار دارد. به همین دلیل، بسیار مهم است که هر طفل در هر دور کمپاین پولیو واکسین دریافت کند. هر طفلی که از واکسین باز بماند، به ویروس پولیو فرصت می‌دهد تا به انتقال و گسترش خود ادامه دهد.

بلی. واکسین خوراکی پولیو برای اطفال مریض و نوزادان نیز مصئون است.

در واقع، بسیار مهم است که اطفال مریض و نوزادان نیز در جریان کمپاین‌های پولیو واکسین شوند، زیرا معافیت آنان نسبت به سایر اطفال ضعیف‌تر است.

از همین رو، همه اطفال بیمار و نوزادان باید در هر دور کمپاین پولیو واکسین شوند تا معافیت لازم را در برابر پولیو به دست آورند.

تقریباً همه کشورهای جهان، به استثنای سویدن و آیسلند، برای محو پولیو از واکسین خوراکی پولیو (OPV) استفاده کرده‌اند و در بسیاری از کشورها تا اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی نیز همین واکسین مورد استفاده قرار می‌گرفت. پس از آن، با کاهش خطر ویروس وحشی پولیو و نزدیک شدن جهان به محو کامل این مرض، شماری از کشورها استفاده از واکسین غیرفعال پولیو (IPV) را نیز آغاز کردند.

بیشتر کشورها هنوز هم از واکسین خوراکی پولیو استفاده می‌کنند، زیرا این واکسین یک ویژگی مهم دارد: معافیت روده را تقویت می‌کند. این معافیت باعث می‌شود انتقال ویروس وحشی پولیو در جامعه متوقف شود.

اما واکسین غیرفعال پولیو (IPV) چنین ویژگی‌ای ندارد. هرچند این واکسین طفل را در برابر بیماری پولیو محافظت می‌کند، اما معافیت کافی در روده در برابر ویروس ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، توانایی جلوگیری از انتقال ویروس وحشی پولیو را ندارد.

در حال حاضر، واکسین غیرفعال پولیو (IPV) به‌تدریج در برنامه‌های معمول واکسین کشورهای جهان شامل می‌شود. این بخشی از یک برنامه جهانی است که بر اساس آن، استفاده از واکسین خوراکی پولیو به‌تدریج کاهش می‌یابد و در زمان مناسب، واکسین غیرفعال پولیو جای آن را خواهد گرفت.